Çarşamba, Ağustos 30, 2006

KAVRAM GELİŞİMİNDE SIRA II

Verilen projeye odaklanarak, kavram geliştirme basamağını atladığımıza varsayalım. Projenin konusu iyice etüt edildikten sonra fikir basamağını atlayıp projeyi, tasarlamaya başlamak çok yanlış gibi görülebilir, ancak kavram geliştirme işini bilinç altına atarak proje tasarımına başlamak ortaya çıkan ürünün seçilen fikir ile çok daha kaynaşmış bir formda olmasını sağlayabilir.

Proje fikrinin bilinç altında gelişimini sürdürmesi her ne kadar, ortaya çıkan ürüne bir kavram kılıfını geçirmek gibi görünse ve de bunun suiistimal edecek kişilerde olsa, tasarımda kullanılan bu taslağın bir tasarım yöntemi olarak kabul etmeye engel olamaz.

Bir örnek vererek yöntemi açıklamak, bu yönetimin anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. Bir sanatçıyı ele alalım, sanatçılar birbirlerinden farklı olarak kendilerini ifade ederler bazıları tuval ile çalışırken bazıları elle şekil verebilecekleri madde ile çalışır. Nihayetinde bu maddeler de kendi aralarında bir çok gruba ayrılırlar. Bir sanatçı yeni projesinin ön çalışmalarını yaptıktan sonra kendini en iyi ifade edebildiği elementler ile çalışıyor olsun. Kullandığı malzemeyi elleriyle hissederek sanat eserini adım adım ortaya çıkarıyor ancak bu çalışması önceden belirlenmiş bir formu yok, kendini konuya odaklamış bilinç altında ki elleri ile insanların da görmesini sağlıyor. Yapılan çalışma kavramdan yoksun gibi gözükse de, asıl gerçek sanatçının kavram konusunu bilinç altında halletmesinden başka bir şey değildir.

Normal koşullarda bir kavram seçilmesi ve bu kavramın tasarımın çizgilerine yol vermesi kolay bir iş değildir, nihayetinde seçilen kavramında değerlendirilip yorumlanması kişiden kişiye değişecektir. Bunun en iyi örneklerini “workshop” larda verilen tek konuya rağmen çıkan birbirinden çok farklı ürünlerde görebiliriz.

Ancak bilinç altında bir fikir geliştirmek, çok yoğun konsantre olmayı gerektirir ki bu herkes için rahatlıkla yapılabilecek bir şey olmadığından, bu yönteminde asıl kullanılması gereken yöntem olduğu söylenemez. Peki çalışmalarda kavramın geliştirilmesi hangi sırada ve hangi şekilde yapılmalıdır. Bu kişiden kişiye değişkenlik gösterebilir, fakat gözardı edilmemesi gereken şey bu yöntemlerin ve kavram gelişimindeki sıranın değişkenliğidir. Mimarlık eğitimlerinde ve sanat eğitimlerinde gözardı edilmemesi gereken bu kişilere özgü farklılık bir kalıba sokulmak istenmekte ve kişilerin zaten zor olan tasarım işinde gerektiğinden çok daha fazla zorlanmasına neden olmaktadır.

Yapılması gereken kavramın tasarımında ortaya çıkarılmasında uygulanan farklı tekniklerin değerlendirilmeye alınması ve tasarımcıların kendilerine uygun olan modele yönlendirilmesidir.

(DEVAM EDECEK)

Pazar, Ağustos 27, 2006

KAVRAM GELİŞİMİNDE SIRA

Bir işe başlarken ilk önce hangi aşamadan başlarsınız. Başarılı bir işin süreci çok fazla da değişkenlik göstermez, ilk önce işin kaba taslak bir planı yapılanı yapılır, nereden başlanacağı karar verilir ve bu işin basamaklarını alacağı zamanlar hesaplanır ardından çalışma başlar. Peki bu belirlenen işin temelini oluşturan fikrini ne kadar düşünürsünüz size bu aşama ne kadar bağlar.


Mimarlık mesleğinde ve de eğitiminde özellikle bu basamağın çok önemli bir yeri mevcuttur. Yapılacak işin, tasarımın kavramı her zaman için öncelikli gelir ve yapılacak olan tasarımın şekillenmesinde ana rol oynar. Peki neden fikir, bu kadar değerli ve önemlidir tasarım işinde. Yapılan eylem olmayan bir şeyin geliştirilmesi ise ve geliştirme sürecinde çok net kurallar, formüller yok ise, iş karmaşıklaşıyor. Tasarım sürecinde karşılaşılacak alternatif şekiller karşısında da çaresiz kalınıyor. Dolayısı ile ortaya çıkan bu karmaşıklığı çözecek, bazen de ortaya çıkacak olan seçeneklerde tasarımcıya yön verecek bir kalıba ihtiyaç var. Bu noktada iş için seçilen uygun “kavram” karşılaşılacak sorunları çözmede çok işe yarıyor.


Bir dosya kağıdı ve üzerinde ki çizgileri elle alalım. Enine, boyuna, eğrisel çizgiler olsun. Acaba kaç farklı şekilde bu kağıda çizgiler yerleştirilebilir, bir milyon, yüz milyon, yüz milyar, hayır sonsuz farklı şekilde bu çizgiler bu kağıda geçirilebilir. Çizgiler mimari bir dilde bir fikri meydana getirebilir bir fikri anlatabilir ancak bir yapıyı oluşturamazlar. Çizgilerin bir yapıyı oluşturabilmeleri için “mimarlık dilinde” kağıda aktarılmaları gerekmektedir. Bu da çizgilerin aktarılmasında belli kuralların ve de yöntemlerin izlenmesi demektir. Peki bu durum çizgilerin kağıda aktarımında ki kombinasyonları azaltabilir mi? Sonsuz ve sonsuz kombinasyonlarda kağıda aktarabildiğimiz çizgiler bu kurallar ve yöntemler dahilinde belli bir sayıya kadar inebilir mi? Hayır. Belki son durumda sonsuzluk üzeri sonsuzluk kadar kombinasyon değil de sadece sonsuzluk kadar ihtimal kalır ama hala bir sonsuzluk var.


Başka meslekleri düşünelim tabi ki doktorları avukatları mühendisleri. Yapılacak şey bellidir sorun da bellidir çözüm için gerekli formüllerde de bellidir değilse bile bulunması için çalışmalar yapılır ki bu da bir sorun ve sonuç üründe bir belirliliktir. Genelde diğer mesleklerde ortaya çıkan ürünü belirli kalıplar ve sayılar ortaya çıkarırken mimarlık mesleğinde böyle bir lüks yoktur. Ürünü insanlar belirler her santimine insan karar verir. Elbette mimaride de belli standartlar ve kalıplar vardır ancak bu kalıplar dahi diğer mesleklerden çok daha farklı bir yöntem ile uygulanır. Peki sonuç olarak ortaya çıkan tasarımın doğruluğuna kimler karar verir. Mimaride tam olarak bir doru yoktur. Eğer tasarım sonucunda ortaya çıkan ürün ihtiyaca tam olarak cevap veriyor ve gelecekte de ortaya çıkabilecek sorunlara ışık tutabiliyorsa bu ürün doğrudur ancak bu sonuca ulaşmış her türlü tasarım ürünü de doğrudur, fakat bu tasarımlar yığınında sadece ve sadece bir tanesi uygulamaya geçilir, peki bu seçilen tasarımın seçilme nedeni nedir? Neden bu da başkası değil? İşte burada yapım aşamasının en başında başlanılan aşama fikir aşaması ana rol oynamasının nedeni budur. Bütün veriler, istekler, sorunlar, etkenler incelendikten sonra ortaya çıkan tasarıma fikir/kavram yön verir. Mimarinin bu tarzda olması mimarların olaylara değişik bir açıdan bakmasına yol açmıştır, normal kalıpların dışında düşünmek, düşünme sistematiğinde değişiklikler meydana getirmek, neden sorusunu sormak yerine bu sorunun bile sorulma amacını , bu sorunun arkasında yatan fikri sorgular mimar. Bu yönleri ile bazen bir matematikçiye de benzer. Nasıl bir matematikçiyi anlamak zor ise onların düşünce sistematikleri ne denli farklı ise mimar[tasarımcı]larında bu denli farklıdır.


Projelerin yapım aşamasında bu denli önemli rol oynayan ve ilk olarak ele alınan, üzerine çalışmalar yapılan “fikir” in gerçekten yeri proje başlangıcımıdır? Elbette bir işe başlanırken fikirsiz olmak hem işi zorlar hem de bir çıkmaza sürükleyebilir ancak, bunun sırasını sürekli olarak en başta düşünmek doğrumudur?


Başlangıçta bir kavram oluşturmak pek kolay değildir, her ne kadar oluşturulacak bu kavram ileride bir çok sorunu çözmeye yarayacaksa da oluşum aşamasında fazlasıyla bir sıkıntı oluşturur. Ancak bazen bir fikir yakalansa bile istenen etkiyi yapmaya bilir bunun nedeni ise kavramın tasarımcı tarafından tam olarak benimsenmemesi olabilir. Birden akla gelen bir fikir uygun dahi olsa özümsenmemesi halinde yararı olmaz.

(DEVAM EDECEK)